Historia jednej piosenki: Franz Ferdinand - Take Me Out

Album: Franz Ferdinand

Rok wydania: 2004

Wydawca: Domino

Muzyka: Franz Ferdinand

Słowa: Alex Kapranos, Nick McCarthy

Wydany na początku 2004 r. album szkockiej grupy Franz Ferdinand, zatytułowany po prostu Franz Ferdinand, okazał się być wielkim hitem, bijąc rekordy sprzedaży i zdobywając liczne wyróżnienia. Szczególny wpływ na sukces zespołu z Glasgow miał promujący tę płytę singiel Take Me Out – rytmiczny, lekko funkujący utwór, z charakterystycznym, mocno zapadającym w pamięć riffem gitary. I właściwie mogłoby się wydawać, że jest to lekka, łatwa i przyjemna piosenka (ot, taki kolejny rockowy szlagier), jednak intrygujący tekst każe się zastanowić, czy rzeczywiście jest ona taka beztroska.

Bo oto ze słów Take Me Out wyłania się nam nader ciekawa historia. Bohater utworu określa siebie jako celownik (I'm just a cross-hair), oddalony tylko o jeden strzał od jakiejś tajemniczej osoby (I'm just a shot away from you). O wspomnianej osobie ciężko coś jednoznacznie powiedzieć poza tym, że najprawdopodobniej niebawem rozstanie się w jakiś sposób z naszym bohaterem (I know I won't be leaving here with you). Przez całą piosenkę przewija się zaś natarczywy okrzyk (take me out!), skierowany albo do wspomnianej wcześniej osoby, albo może do kogoś zupełnie innego. W kontekście użytych wcześniej słów (cross-hair, shot) wyrażenie take me out jednoznacznie kojarzy się ze zdejmowaniem celu przez snajpera. Miłosne perypetie porównane do pojedynku snajperskiego? Historia zrezygnowanego człowieka, któremu jest już wszystko jedno? Pewnie każdą z tych interpretacji (jak i jeszcze parę innych) dałoby się spokojnie obronić i uargumentować, jednak geneza utworu związana jest tak naprawdę z bardzo konkretną sytuacją.

Wskazówką jest już sama nazwa zespołu: Franz Ferdinand, czyli Franciszek Ferdynand. Chodzi oczywiście o arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Habsburga, następcę tronu Austro-Węgier, zastrzelonego 28 czerwca 1914 r. w zamachu w Sarajewie. Zamach został zorganizowany przez serbską organizację nacjonalistyczną o nazwie Czarna Ręka i zginęła w nim również żona arcyksięcia, Zofia. Właśnie to słynne wydarzenie, uznawane za symboliczną bezpośrednią przyczynę wybuchu I wojny światowej, było inspiracją dla tekstu Take Me Out. W piosence przedstawiony jest moment pomiędzy śmiertelnym postrzeleniem Zofii, która jako pierwsza została trafiona przez zamachowca Gawriła Principa, a śmiercią Ferdynanda. Arcyksiążę jest świadomy tego, że zaraz również zginie, że dzieli go od jego zmarłej ukochanej jeden strzał. I zdaje się, że pragnie tego, stąd jego prowokacyjny okrzyk: take me out! Jak wiemy, jego życzenie zostało spełnione.

Tak to wielka (i smutna) historia stała się inspiracją dla przyjemnego rockowego przeboju.

Historia jednej piosenki: Rezerwat - Zaopiekuj się mną

Album: Serce

Rok wydania: 1987

Wydawca: Wifon

Muzyka: Andrzej Adamiak, Zbigniew Nikodemski, Piotr Mikołajczyk

Słowa: Andrzej Adamiak, Andrzej Senar

Dzisiaj, w wieku 74 lat, zmarł w Warszawie Janusz Kondratowicz – poeta, satyryk, dziennikarz i autor tekstów wielu polskich przebojów. To on napisał słowa do takich piosenek, jak np. Trzynastego, Tyle słońca w całym mieście, Dziesięć w skali Beauforta, Papierowy księżyc, czy też Zakochani są wśród nas. Współpracował również z zespołem Rezerwat, pomagając jego liderowi, Andrzejowi Adamiakowi, w tworzeniu tekstów na ich dwa pierwsze albumy. Owocem tej współpracy była m.in. jedna z najpiękniejszych polskich rockowych ballad – Zaopiekuj się mną.

Na początku działalności Rezerwatu Andrzej Adamiak nie czuł się do końca pewny swojego tekściarskiego warsztatu, dlatego prosił o pomoc Janusza Kondratowicza, który na okładkach albumów zespołu figurował pod pseudonimem Andrzej Senar. Utwór Zaopiekuj się mną został wydany na płycie Serce w 1987 r., chociaż powstał dwa lata wcześniej. Zbudowany był wokół basowego riffu Adamiaka. Lider Rezerwatu napisał tekst piosenki w 15 minut, jednak i tak czuł potrzebę skonsultowania się z Kondratowiczem. W taki sposób udało się stworzyć niezwykle oszczędny i prosty tekst. Był on odzwierciedleniem poglądu Kondratowicza, zgodnie z którym, wszystko, co chcemy powiedzieć, powinniśmy zawierać w trzech słowach.

Nagranie Zaopiekuj się mną miało miejsce pewnej nocy i już rankiem następnego dnia utwór zadebiutował na antenie radiowej Trójki. Adamiak niespecjalnie wierzył w jego powodzenie, sądząc, że będzie to zwykła pościelówka, której nikt nie zauważy. Mylił się jednak bardzo, ponieważ natychmiast stała się hitem i wizytówką zespołu. Dzisiaj jest to już piosenka kultowa, która ujmuje kolejne pokolenia słuchaczy prostotą formy i jednoczesną bogatością zawartych w niej emocji.

Pierwsze wykonanie utworu miało miejsce na koncercie Przeboje Dwójki i jest z nim związana pewna anegdota. Wśród zaproszonych wykonawców był również zespół z Wielkiej Brytanii. Rezerwat nie był wówczas kapelą znaną i jego członkowie postanowili się wymalować i ubrać kolorowo. Kiedy wyszli na scenę i zaczęli grać Zaopiekuj się mną, ktoś za kulisami stwierdził: Zobaczcie - tak to się robi, tak grają Angole! Można sobie wyobrazić jakie było jego zdziwienie, kiedy usłyszał polski tekst.

Dzisiaj żegnamy zasłużonego dla polskiej muzyki człowieka, który potrafił współpracować z artystami reprezentującymi różne style muzyczne. Pierwsze słowa, które przyszły mi na myśl, kiedy dotarła do mnie ta informacja, to znany cytat z Horacego: non omnis moriar. Nie wszystek umrę. Bo pamięć o Januszu Kondratowiczu przetrwa w tym, co po sobie pozostawił, co stworzył, a więc również w Zaopiekuj się mną. Wielka jest siła sztuki.

Historia jednej piosenki: Republika - Moja krew

Singiel: Sam na linie / Moja krew

Rok wydania: 1986

Wydawca: Tonpress

Muzyka: Grzegorz Ciechowski

Słowa: Grzegorz Ciechowski

Raz na jakiś czas zdarza się, że powstaje piosenka wyjątkowa, daleko wykraczająca w swej treści poza to, co rozumiemy pod pojęciem zwykłego, służącego rozrywce utworu muzycznego. Hymn, który potrafi zdefiniować całe pokolenie. Pieśń, która ludzkie troski, obawy, nadzieje wyraża w sposób doskonalszy niż jakikolwiek inny środek wyrazu. Republika miała to szczęście, że stworzyła kilka takich piosenek. Nic w tym dziwnego, przecież ich liderem był Grzegorz Ciechowski – mistrz ubierania uczuć w słowa i muzykę. Najbardziej znaną spośród nich jest oczywiście Biała flaga. Mowa będzie jednak o innej, szczególnie mi bliskiej. O Mojej krwi.

Moja krew ukazała się na singlu wydanym w marcu 1986 r., który zawierał jeszcze utwór Sam na linie. Republika planowała wówczas dwa kolejne koncepcyjne albumy i muzycy mieli obawy, czy oba utwory zmieszczą się w ramach myśli przewodniej przygotowywanych płyt. Jako że cenili zarówno Samego na linie, jak i Moją krew (Ciechowski przyznał w jednym z wywiadów, że ta druga piosenka była mu szczególnie bliska), postanowili wydać je w formie singla. Niedługo potem nieporozumienia w zespole doprowadziły do jego rozpadu, co uniemożliwiło nagranie nowego materiału. Reaktywacja Republiki nastąpiła cztery lata później, przy okazji koncertu gwiazd lat 80. w Opolu. Jego zwieńczeniem było wspólne wykonanie Mojej krwi przez wszystkich uczestników festiwalu. Na albumie długogrającym piosenka pojawiła się dopiero w 1991 r. na płycie 1991 i to w nieco odświeżonej aranżacji. Wersja z singla została ponownie wydana na kompilacyjnym albumie ’82-’85 z 1993 r., zawierającym nagrania Republiki z tytułowych lat.

Moja krew uderza swym nowofalowym chłodem i oszczędnością. Utwór opiera się przede wszystkim na transowej melodii klawiszy, od czasu do czasu urozmaicanej przez wokalizy, zaś jego końcówka to psychodeliczna ściana dźwięku, w której na czoło wybija się gra saksofonu. Na samym końcu słychać jeszcze dźwięki dzwonów i maszerującego wojska, potęgujące apokaliptyczny klimat piosenki. Ciechowski na początku śpiewa (a właściwie krzyczy) samotnie, ale szybko dołączają do niego głosy pozostałych muzyków, które tworzą chór aż do histerycznego zakończenia, w którym frazy tekstu są już wykrzykiwane bezładnie. Największą siłą utworu są jednak jego słowa, mocne i sugestywne. Moja krew to skarga jednostki, której przyszło żyć w odhumanizowanym świecie. Człowieka, który stara się zapomnieć o swojej smutnej egzystencji uciekając w chwilowe przyjemności (moja krew/co chyłkiem płynie w głębi ciała które kryje się/po ciemnych korytarzach w alkoholu w ustach kobiet krew). Człowieka wyzyskiwanego przez państwo i Kościół (wypijaną przez kapłanów na trybunach na mównicach na dyskretnych rokowaniach). To jego tragedie składają się na prasowe doniesienia (to moją krwią zadrukowane krzyczą co dzień rano stosy gazet nagłówkami barwionymi krwią). To on jest narzędziem realizacji interesów przez możnych tego świata i to jego kosztem podchmielone damy delikatnie przechylają szkło. Tytułowe słowa piosenki jak mantra przewijają się w jej trakcie, wzmacniając obecny w niej niepokój. Ostatni fragment tekstu (moja krew/i twoja też/moja krew/i wasza też) brzmi zaś jak ponure memento.

W świecie wyłaniającym się z Mojej krwi jednostka nie ma znaczenia. Ogranicza ją i wykorzystuje system instytucji, kolonizujący każdą sferę jej egzystencji. Jest to zapis rzeczywistości, w jakiej żył Ciechowski. Smutny hymn pokolenia, dorastającego w smutnych czasach. Gorzki, ale hipnotyzujący. Słuchając go nie można jednak wyzbyć się wrażenia, że jest aktualny również dzisiaj. Bo także dzisiaj nie brak jest zagrożeń dla wolności. Mojej i twojej też.

P.S.

Z Moją krwią związana jest jeszcze jedna ciekawa historia. W 1985 r. Republika wystąpiła w Jarocinie. Punkowa publiczność festiwalu nie była z tego faktu zadowolona. Uważali Ciechowskiego i jego kolegów za zespół systemowy, gdyż ich piosenki były puszczane w ogólnopolskich stacjach radiowych (oczywiście te najgrzeczniejsze, dlatego przeciwnicy Republiki nie znali tak naprawdę ich twórczości). Na dodatek byli kojarzeni ze znienawidzoną przez punków subkulturą popersów (uczestnicy dyskotek, charakteryzowali się noszeniem tlenionych grzywek; podobną miał wówczas Ciechowski). Kiedy wyszli na scenę przywitały ich gwizdy i deszcz maślanek i pomidorów. Mimo to kontynuowali koncert. Jak sam Ciechowski stwierdził: Chcieliśmy pokazać, że nie jesteśmy chłopaczkami, których można przepłoszyć jednym tupnięciem. I odnieśli sukces. Z czasem publika uspokajała się, coraz bardziej oczarowana muzyką. Ostatni utwór, Moja krew, został wysłuchany w absolutnej ciszy. Po zakończeniu koncertu wybuchły brawa, śpiewy Sto lat i prośby o bis. Ciechowski wyszedł do publiczności, ale tylko po to by powiedzieć: Teraz mnie kochacie? Taka publika nie zasługuje na bis.

Wykonanie Mojej krwi z tego pamiętnego koncertu zostało sfilmowane i wykorzystane w dokumencie Fala, poświęconemu Jarocinowi ‘85. Oto one:

Historia jednej piosenki: Alt-J - Taro

Album: An Awesome Wave

Rok wydania: 2012 

Wydawca: Infectious Records

Muzyka: Alt-J

Słowa: Joe Newman

Alt-J to brytyjski indie rockowy zespół z Leeds, który zadebiutował w 2012 r. płytą An Awesome Wave. Album został pozytywnie przyjęty zarówno przez krytyków, jak i słuchaczy. Wtedy jeszcze jako kwartet muzyków, a obecnie trio (w styczniu tego roku zespół opuścił gitarzysta Gwil Sainsbury), zaskarbili sobie sympatię fanów dzięki niebanalnej, urozmaiconej muzyce, w której łączą gitarowe brzmienie z elektronicznymi dźwiękami, ciekawym tekstom i oryginalnemu wokalowi Joe Newmana.

Taro to ostatni z trzynastu utworów wymienionych na okładce An Awesome Wave (w rzeczywistości na samym końcu jest jeszcze jeden hidden track – Hand-Made). Jest to jedna z najbardziej zapadających w pamięć piosenek z płyty. Dzieje się tak przede wszystkim za sprawą pięknej, charakterystycznej melodii przewodniej granej na…no właśnie, na czym? Brzmi to jak jakieś połączenie mandoliny z sitarem i nadaje piosence orientalnego charakteru w klimatach Bhangra (nazwa tradycyjnej pendżabskiej muzyki i tańca, ale również styl muzyczny powstały w Wielkiej Brytanii w latach 80. ubiegłego wieku, w którym łączy się zachodnią muzykę rockową z indyjskim brzmieniem). Zagadkę rozwiązuje wersja live (od 1:22):

Rolka taśmy izolacyjnej. Rolka taśmy izolacyjnej, za pomocą której Gwil Sainsbury tappinguje na gryfie najzwyklejszej gitary elektrycznej. Kreatywność ludzka nie zna granic.

Tym bardziej żałuję, że Gwil nie jest już częścią zespołu.

Tekst. Kolejny mocny punkt Taro. Jest to jedyny na płycie liryk Joe Newmana, dla którego inspiracją były wydarzenia historyczne. Tytuł piosenki to pseudonim artystyczny Gerty Pohorylle – niemieckiej fotografki wojennej. Tekst opowiada zaś o ostatnich chwilach życia Roberta Capy – węgierskiego fotoreportera, kochanka Taro. Jego ukochana zginęła w 1937 r. w takcie pracy na froncie wojny domowej w Hiszpanii. Capa przeżył ją o niemal 20 lat: umarł na wojnie w Indochinach w skutek wybuchu miny. Do końca ściskał w rękach swój aparat, którym zrobił swoje ostatnie zdjęcie:

Taro to artystyczna wizja miłości Capy i Gerty. Newman w poetycki sposób opisuje ostatnie momenty życia Węgra i jego śmierć (mine is a watery pit/painless with immense distance/from medic, from colleague, friend, enemy, foe/him five yards from his leg/from you, Taro). Nasz bohater do samego końca myśli o ukochanej, którą utracił w podobnych okolicznościach, w jakich przyszło mu zginąć. Nieopatrzne wejście na minę ma ich ponownie połączyć (doors open like arms my love/painless with a great closeness). Najpiękniejsze, moim zdaniem, słowa piosenki inspirowane są napisem z opakowań środków dezynfekujących, nieodłącznego elementu wszelkich współczesnych konfliktów zbrojnych (do not spray into eyes/I have sprayed you into my eyes). Świetna metafora. Nie będę pisał, jak ją rozumiem. Niech każdy odnajdzie swoje wytłumaczenie.

Na zakończenie, Taro w wersji studyjnej: